Tôi sẽ chẳng đọc được gì nếu không có sách: Nghèo đói, Khả năng tiếp cận sách và Khoảng cách thành tích đọc giữa giàu và nghèo

Sáng hôm nọ, khi chúng tôi xem chương trình Morning Joe, người dẫn chương trình Joe Scarborough đã có một màn chỉ trích gay gắt về những giáo viên có năng lực kém làm việc tại các trường ở khu vực nghèo, và về các công đoàn giáo dục đã “bao che” cho họ để họ tiếp tục làm việc. Bài diễn thuyết quen thuộc này làm chúng tôi ngạc nhiên vì nó phần lớn là sai lầm. Như Bill Gates từng nhắc chúng ta trong một bài báo trên tờ New York Times: trường nào cũng có giáo viên giỏi và giáo viên kém.

Bằng chứng nghiên cứu quan trọng nhất mà những người chỉ trích các trường học ở khu vực nghèo thường bỏ qua là: Trẻ em nghèo học được nhiều thứ trong năm học ngang bằng với trẻ em trung lưu. Đúng vậy, nghiên cứu chỉ ra rằng mỗi năm, học sinh đến từ các gia đình thu nhập thấp tiến bộ không thua kém gì trẻ em ở gia đình khá giả! Thế nhưng, năm này qua năm khác, điểm số của các em vẫn phản ánh một khoảng cách thành tích ngày càng lớn. Tại sao giáo viên ở khu vực nghèo dạy tốt ngang giáo viên ở khu vực trung lưu, mà điểm số hàng năm lại cho thấy chất lượng giáo dục ở khu vực nghèo kém hiệu quả đến vậy?

Câu trả lời thực sự nằm ở: Sự thụt lùi về việc đọc trong mùa hè, hay còn gọi là “mất kiến thức mùa hè” hoặc “trượt dốc mùa hè”. Bất cứ đứa trẻ nào trải qua một mùa hè không đọc sách đều sẽ bị suy giảm năng lực đọc. Trẻ em nghèo lại là đối tượng ít đọc sách nhất trong kỳ nghỉ hè, còn trẻ em trung lưu thì ngược lại.

Trẻ em nghèo không đọc vì các em sở hữu quá ít sách và sống trong những khu vực có rất ít điểm bán sách báo so với các khu phố trung lưu. Ngay cả thư viện công cộng ở khu vực nghèo cũng hiếm hoi hơn, và nếu có thì giờ mở cửa cũng bị hạn chế.

Thêm vào đó, các trường học có nhiều trẻ em nghèo thường có thư viện trường nhỏ hơn và khắt khe hơn, thư viện lớp học cũng ít phổ biến hơn, và như vậy thì lại càng ít sách hơn cho trẻ em mượn. Đó gần như là công thức hoàn hảo tạo nên sự thụt lùi về việc đọc trong mùa hè.

Khi không đọc sách trong kỳ nghỉ hè, trẻ em sẽ quay lại trường học với trình độ thấp hơn cả khi các em bắt đầu kỳ nghỉ. Nghiên cứu chỉ ra rằng trẻ em đến từ các gia đình thu nhập thấp giảm khoảng hai đến ba tháng chỉ số thành tích đọc, trong khi trẻ em đến từ các gia đình trung lưu lại tăng thêm khoảng một tháng.

Điều này tạo ra khoảng cách ba đến bốn tháng mỗi năm. Như vậy, cứ mỗi ba năm, trẻ em nghèo lại bị tụt hậu một năm so với trẻ em trung lưu. Tính đến lớp ba là một năm, lớp sáu là hai năm, và đến lớp mười hai thì các em đã bị bỏ xa tận bốn năm. Bạn có thể thấy rõ khoảng cách này qua kết quả Đánh giá Quốc gia về Tiến bộ Giáo dục (NAEP).

Điều này có nghĩa là hầu hết các nỗ lực cải thiện thành tích giáo dục cho học sinh nghèo bấy lâu nay đã nhắm sai mục tiêu. Vấn đề không phải là giáo viên kém, mà là giáo viên ở khu vực nghèo phải tạo ra sự tăng trưởng thêm ba đến bốn tháng mỗi năm chỉ để bù đắp cho sự thụt lùi trong việc đọc mùa hè của học sinh, giúp các em giữ được vị thế cân bằng với trẻ trung lưu.

Có một phương án khác mà các trường học có thể cân nhắc. Chúng tôi đã tổ chức hội chợ sách tại mười bảy trường ở khu vực nghèo trong ba năm liên tiếp. Những học sinh được lựa ngẫu nhiên sẽ tham gia hội chợ và chọn từ mười hai đến mười lăm cuốn sách để đọc trong mùa hè. Nhóm học sinh đối chứng không tham gia hội chợ.

Chúng tôi thử nghiệm điều này với các học sinh mới vào lớp một và hai. Kết quả là những trẻ nhận được sách mùa hè có kết quả kiểm tra năng lực đọc tốt hơn đáng kể so với nhóm đối chứng. Chúng tôi nhận ra rằng việc cung cấp cho trẻ em nghèo những cuốn sách tự chọn và miễn phí đã xóa bỏ sự trượt dốc mùa hè và thậm chí giúp trẻ tăng cường năng lực đọc. Hiệu quả này tương đương với việc học hè hoặc tham gia các dự án cải cách quy mô lớn cấp quốc gia! Đối với những trẻ nghèo nhất (diện được ăn trưa miễn phí), hiệu quả còn cao gấp đôi.

Tôi có thể giải thích hiệu quả này dựa trên thuyết tự học (self-teaching theory). Cốt lõi của nó là “luyện tập có chủ đích” – một sự luyện tập tự nguyện. Giống như chơi đàn cello, cờ vua hay bóng rổ, đứa trẻ tự tập luyện một cách tự nguyện sẽ dễ trở nên thành thạo hơn trẻ không tập luyện, dù chúng học cùng một giáo viên. Và thêm nữa, đứa trẻ tự tập luyện mười đến mười lăm tiếng mỗi tuần chắc chắn sẽ giỏi hơn trẻ chỉ tập ba đến năm tiếng.

“Văn ôn võ luyện” là điều ai cũng biết, nhưng khi nói đến năng lực đọc hiểu, dường như mọi người lại quên mất. Các tổ chức giáo dục khuyên giáo viên dặn dò học sinh về nhà đọc sách thay vì đọc trên lớp. Nhưng nếu ở nhà không có sách, trường học cũng ít sách, xung quanh không có ai làm gương, thì làm sao trẻ có thể tự nguyện đọc?

Cuối cùng, các nhà giáo dục có thể kích thích việc đọc tự nguyện đơn giản bằng cách giúp trẻ em nghèo tiếp cận sách hay một cách dễ dàng. Đây là chiến lược cải thiện chất lượng trường học hiệu quả nhất, dễ triển khai nhất và đã được chứng minh. Đã đến lúc đưa việc tiếp cận sách dễ dàng vào chương trình cải cách giáo dục để xóa bỏ khoảng cách giàu nghèo trong chỉ số thành tích đọc.

Theo Richard L. Allington và Anne McGill-Franzen (Đại học Tennessee), “Won’t Read Much if I Don’t Have Any Books: Poverty, Access to Books, and the Rich/Poor Reading Achievement Gap“

Bản quyền mọi bài viết và bài dịch trên trang thuộc sở hữu của Apicot Bookshop, vui lòng ghi nguồn khi trích dẫn.