Viết lại quy tắc đọc sách

“Làm theo những gì tôi nói, đừng làm theo những gì tôi làm.” Đôi khi, tôi lo sợ rằng đó chính là thái độ của chúng ta đối với việc đọc sách. Là người lớn, chúng ta cho phép mình thử nghiệm sách nói và các thể loại mới, đọc những cuốn sách chỉ đơn giản là thú vị, đọc mà không cần dừng lại để ghi chú, và bỏ dở những cuốn sách mình không thích. Liệu chúng ta có cho phép trẻ em những đặc quyền tương tự, hay chúng ta đã biến sách thành thứ giống như rau củ: tốt cho sức khỏe, nhưng không phải lúc nào cũng ngon lành?

Đã đến lúc phải viết lại các quy tắc đọc sách. Hãy cho phép học sinh của bạn đọc tiểu thuyết đồ họa (graphic novels). Chúng không phải loại hình nghệ thuật thấp kém hơn; chúng là một loại hình nghệ thuật khác. Với tư cách là thủ thư trường học và mẹ của một cậu bé mười tuổi, tôi có thể nói với bạn rằng trẻ em hiện nay đang ngấu nghiến những cuốn tiểu thuyết đồ họa. Trong một nỗ lực sai lầm nhằm nâng cao tiêu chuẩn hay tăng cường tính nghiêm khắc, liệu chúng ta có đang kìm hãm trẻ em trước cơ hội đọc những gì chúng yêu thích? Tôi thấy rùng mình mỗi khi nghe một giáo viên hay phụ huynh nói “Không” với một cuốn tiểu thuyết đồ họa. Tiểu thuyết đồ họa kết nối văn bản với hình ảnh một cách hoàn hảo. Cuốn “The New Kid” của Jerry Craft đã đoạt giải thưởng Newbery và Coretta Scott King trong năm nay. Cuốn tiểu thuyết đồ họa xuất sắc này nên là tài liệu đọc bắt buộc cho lứa tuổi trên tám. Nếu “The New Kid” không thể hợp thức hóa thể loại này thông qua cách xử lý mạnh mẽ, kịp thời và dễ tiếp cận về vấn đề chủng tộc và giai cấp, tôi không hiểu nổi điều gì có thể chấm dứt được sự kỳ thị vô căn cứ liên quan đến tiểu thuyết đồ họa. Hãy mua cho con bạn tiểu thuyết đồ họa, để chúng có thể đọc đi đọc lại hoặc cho bạn bè mượn. Khi học sinh của bạn chọn một cuốn tiểu thuyết đồ họa, hãy ủng hộ lựa chọn của chúng. Tốt hơn nữa, hãy hỏi chuyện chúng về cuốn sách đó.

Sách nói (Audiobooks) cũng thường bị hiểu lầm. Nghe sách nói không phải là một lối tắt, một cách trốn tránh, hay một công cụ dành riêng cho những người gặp khó khăn trong việc đọc. Con cái chúng ta đang khao khát những câu chuyện. Con cái chúng ta xứng đáng được nghe một giọng đọc chuyên nghiệp có khả năng dẫn chuyện và nói thoại một cách giàu sắc thái và đầy đam mê. Tại sao chúng ta lại chế giễu một thứ được sinh ra từ truyền thống truyền khẩu của chúng ta, trong khi là người lớn, chính chúng ta đang khiến những chuyến đi và những khoảnh khắc trống rỗng trở nên dễ chịu hơn bằng sách nói? Gần đây, tôi đã nghe cuốn “The Night Diary” của Veera Hiranandani. Sự thấu hiểu của tôi về cuốn sách được tăng thêm nhờ Priya Ayyar, người đọc sách nói, khi cô ấy truyền tải từng từ ngữ với chiều sâu và cảm xúc. Làm ơn, hãy hướng dẫn lũ trẻ cách truy cập sách nói từ thư viện công cộng. Chỉ cho chúng các ưu đãi miễn phí của Audible. Hãy đưa sách nói vào bộ sưu tập sách tại gia và trường học của bạn.

Thay vì đặt ra giới hạn cho con cái, chúng ta nên mở rộng cơ hội cho chúng. Trẻ sẽ đọc một cách miễn cưỡng khi chúng ta làm chúng xấu hổ về lựa chọn của mình. Người lớn chúng ta uy quyền lắm. Khi chúng ta nói với lũ trẻ rằng sách chúng chọn quá ngớ ngẩn hoặc quá dễ đọc, liệu chúng ta có đang đồng thời nói với chúng rằng chúng thật ngốc và không thông minh cho lắm không? Tôi không muốn bị chỉ trích vì những điều tôi thích. Trẻ em có thể đọc những tác phẩm phức tạp và thử thách, và cả những cuốn sách vui vẻ, nhẹ nhàng, được nhiều người ưa chuộng. Hãy tôn trọng những lựa chọn mà con cái chúng ta đưa ra. Tôi thà thấy một đứa trẻ chọn đọc cuốn “Nhật ký chú bé nhút nhát” của Jeff Kinney lần thứ n và thực sự yêu thích nó, thay vì giả vờ đọc một thứ mà chúng ta cho là phù hợp hơn.

Là một cựu giáo viên dạy đọc, tôi thấy có lỗi khi từng giao cho học sinh vô vàn câu hỏi liên quan đến sách. Tôi biết tất cả chúng ta đều có ý tốt, nhưng đôi khi nó hơi quá đà. Vì tình yêu với việc đọc, thỉnh thoảng hãy nới lỏng các yêu cầu của chúng ta. Liệu chúng ta có đang giao các câu hỏi như một bài kiểm tra về sự tuân thủ việc đọc không? Hãy hỏi tôi tên của nhân vật chính trong cuốn sách tôi đọc hai tuần trước, và tôi có thể sẽ chẳng nhớ gì. Điều đó không có nghĩa là tôi không đọc, không hiểu, hay không yêu thích cuốn sách đó. Nó có nghĩa là đôi khi tôi ghi nhớ chi tiết kém. Tôi không có ý rằng chúng ta hãy mong trẻ em trở thành những cái sàng, đọc lướt mà không giữ lại được gì. Tôi chỉ lo lắng rằng những ý định tốt đẹp của chúng ta đôi khi khiến chúng ta làm quá lên, biến việc đọc trở thành một gánh nặng.

Cuối cùng, tôi muốn tất cả trẻ em có thể bỏ dở sách. Không ai nên bị kết án phải đọc hết một cuốn sách mà mình ghét. Đôi khi tôi không có tâm trạng đọc một cuốn sách nào đó, nhưng tôi có thể đọc lại sau này và cực kỳ yêu thích nó. Có thể tôi sẽ không bao giờ cầm cuốn sách đó lên nữa, và điều đó cũng không sao cả. Chúng ta được phép có những sở thích khác nhau khi đọc sách. Chúng ta nên tôn vinh sở thích đọc sách, chứ không phải lên án chúng. Chúng ta nên giúp trẻ em có khả năng nói rằng: “Cuốn sách này không dành cho mình, nhưng có lẽ cuốn khác thì có.” Nếu chúng ta bắt các học sinh của mình im lặng về những điều chúng không thích, thì chúng ta cũng sẽ khiến chúng im lặng về những điều chúng thích, bởi chúng ta sẽ kìm hãm sự tự tin của lũ trẻ trong việc thể hiện bản thân. Không có chỗ cho đạo đức giả nếu chúng ta muốn các học sinh xây dựng bản sắc đọc sách vững chắc và mối quan hệ tin cậy với giáo viên của mình.

Đã đến lúc phá bỏ những quy tắc đọc sách tùy tiện mà chúng ta có thể đang bám víu vào một cách không cần thiết. Tôi e rằng khi chúng ta đặt ra các quy tắc mà không suy nghĩ kỹ về toàn bộ hậu quả, chúng ta đang gây hại nhiều hơn là làm lợi. Hãy nhớ rằng, chúng ta đang cố gắng nuôi dưỡng những người đọc, chứ không phải những người tuân thủ quy tắc. Hãy cho trẻ em những đặc quyền đọc sách như bạn đang tận hưởng. Hãy để trẻ em đọc tiểu thuyết đồ họa, nghe sách nói, say mê những cuốn sách ngớ ngẩn, thậm chí cả những cuốn sách thấp dưới trình độ. Đôi lúc, hãy cho các em gác lại nhật ký đọc sách và các câu hỏi bài tập. Hãy để các em bỏ dở cuốn sách mà các em không thích. Hãy biến sách thành những món quà quý giá mà chúng thực sự là, và không đi kèm bất cứ điều kiện ràng buộc nào.

Theo Jen Kleinknecht, “Rewrite the Rules of Reading”

Bản quyền mọi bài viết và bài dịch trên trang thuộc sở hữu của Apicot Bookshop, vui lòng ghi nguồn khi trích dẫn.