Những việc nên làm và không nên làm khi nuôi dưỡng người đọc sách

Máy điều hòa dạy tôi biết đọc.

Nghe có vẻ điên, nhưng là thật. Trong suốt khoảng thời gian tôi lớn lên, nhà chúng tôi không có điều hòa tổng. Chúng tôi có khả năng chi trả cho nó, nhưng chúng tôi không mua. May mắn là tôi không có tất cả những thứ mà chúng tôi có khả năng chi trả. Nhờ vậy mà tôi có lý do để lao động vì những ước mơ của mình.

Dù sao thì, quay trở lại với việc đọc và máy điều hòa không khí. Tôi từng muốn được như chị và mẹ của mình. Vào những đêm hè nóng nực, dính dấp mồ hôi, họ ngả lưng trong phòng ngủ của cha mẹ và đọc sách trên chiếc giường êm ái dưới âm thanh ồn ào của chiếc điều hòa sát cửa sổ. Tôi biết đọc, nhưng tôi không được phép tham gia vào câu lạc bộ đọc sách độc quyền này, cho tới khi tôi có khả năng lĩnh hội nghệ thuật đọc thầm. Nghe có vẻ ngốc nghếch, nhưng khi còn nhỏ, tôi không biết cách làm điều đó.

Tuy nhiên, tôi đã học rất nhanh.

Mẹ tôi là một thiên tài. Bà biến việc đọc sách thành tất cả những gì nó nên là. Quyến rũ. Đặc biệt. Tự nguyện. Cảm ơn Mẹ. Mẹ đã dạy con yêu sách và quan trọng hơn, yêu thơ ca, sự thật, trí tưởng tượng mà nó chứa đựng. Bản thân những cuốn sách ư? Chúng chỉ là những chiếc hộp chứa đựng những viên ngọc quý mà thôi. Đó là lý do tôi không còn tức giận mỗi khi học sinh của mình làm mất sách. Sau cùng thì, thứ mất đi đâu phải những câu chuyện, chỉ là một lần kể chuyện thôi mà.

Từng là một giáo viên và giờ là thủ thư trường học, sự nghiệp đời tôi đã trao trọn cho sách vở. Nhưng không phải học sinh nào rồi cũng trở thành giáo viên hay thủ thư. Điều tốt nhất chúng ta có thể hy vọng là việc đọc sẽ trở thành sở thích suốt đời của các em. Tôi không biết bạn thì sao, nhưng mỗi khi tôi gặp ai đó nói rằng họ không có thời gian đọc sách, tôi chỉ muốn mắng họ vì hàng tiếng đồng hồ họ có thể dành để cày Netflix, cho tới khi tôi nhớ ra rằng mình cũng làm điều tương tự.

Làm cách nào chúng ta có thể thuyết phục các học sinh rằng việc đọc xứng đáng với thời gian của các em? Hãy làm gương bằng thói quen đọc sách của chính bạn. Nếu bạn chưa có thói quen đọc sách tốt, hãy cải thiện chúng, rồi sau đó làm gương.

Hãy đọc những cuốn sách mà học sinh của bạn có thể sẽ thích và đăng hình ảnh chúng lên. Tôi đã bắt đầu mở một tài khoản thư viện trên Instagram. Tôi không có dấu tick xanh bên cạnh tên mình, nhưng ai quan tâm chứ? Đừng đánh giá thấp giá trị của mỗi sự đóng góp tích cực nhỏ bé mà bạn tạo ra bằng chính nỗ lực của mình.

Hãy tham gia một câu lạc bộ sách. Tuyệt vời hơn nữa, thành lập một câu lạc bộ cùng với các giáo viên đồng nghiệp của bạn. Đừng lo lắng về việc phải lựa chọn những tác phẩm thực sự hàn lâm. Hãy cứ vui vẻ và khơi gợi niềm vui trong chính bạn khi thảo luận về một cuốn sách.

Hãy đọc và dạy về thơ ca. Hãy nghe Jason Reynolds nói về điều đó. Quan điểm của ông ấy thật xuất sắc nhưng thường bị bỏ qua.

Đừng làm học sinh sợ hãi việc đọc. Đừng tước đoạt hết niềm vui đọc sách bằng cách loại bỏ quyền lựa chọn của học sinh. Đừng ép buộc học sinh làm những bài tập mà các em ghét. Nếu biết rõ học sinh ghét điều gì đó, hãy dừng lại. Đừng dọa các em sợ chết khiếp nếu các em làm mất một trong những cuốn sách của bạn.

Nhân tiện, tôi đã mắc tất cả những sai lầm đó. Tôi đã coi thường một số cuốn sách. Tôi đã giao những bài tập ngớ ngẩn. Tôi đã xét xử các học sinh vì những cuốn sách trả quá hạn hoặc sách bị mất; tôi đã phán chúng có tội, và bắt chúng phải nộp phạt.

Tôi xin lỗi.

Chúng ta đã phạm sai lầm nghiệp vụ trong giáo dục khi quên đi mục đích thực sự của việc đọc. Đó không phải là về trình độ, hay sự vâng lời, hay trách nhiệm. Thực ra, nó hoàn toàn ngược lại.

Đọc sách là về sự bình đẳng, sự tự do, và sự buông bỏ tính hoang dã. Sách là ngôn ngữ chung của chúng ta. Sách giúp chúng ta chia sẻ nhân tính của mình. Tôi là một phụ nữ da trắng, trung niên, dị tính, và sống một cuộc đời đầy đặc quyền. Nhưng khi tôi đọc “Lily and Dunkin” của Donna Gephart, tôi là Lily, một người chuyển giới khao khát sự chấp thuận của cha mình. Khi tôi đọc “Blended” của Sharon Draper, tôi là Isabella, một cô bé da đen vô tội bị bắn bởi một sĩ quan cảnh sát. Khi tôi đọc “I am the Poet X” của Elizabeth Acevedo, tôi là Xiomara, một thiếu nữ gốc Latinh đang chìm đắm trong tình yêu với một chàng trai trong khi phát hiện anh trai sinh đôi của mình là người đồng tính.

Đọc sách là thời gian để thoát ly và thời gian để quên đi chúng ta là ai và chúng ta đang ở đâu. Chúng ta có thể vượt thoát khỏi sự nhàm chán và lo lắng của tình huống hiện tại thông qua sức mạnh của việc đọc. Hãy nới lỏng các quy tắc của bạn. Hãy để học sinh đọc tiểu thuyết đồ họa (graphic novels), truyện cười, và tiểu sử của các vận động viên. Hãy tìm hiểu “Quyền của một người đọc” của Daniel Pennac và cam kết làm theo chúng.

Đại dịch đã biến việc trả sách giáo khoa và sách thư viện thành một cơn ác mộng. Giờ tôi không còn lo lắng nhiều về những cuốn sách không được trả lại như vài năm về trước. Thật buồn khi phải thay thế những cuốn sách bị mất, nhưng rất nhiều thứ đã mất đi trong năm ngoái. Những sinh mạng đã mất. Hãy cố gắng hết sức để tìm cách đặt sách vào tay trẻ em tại thời điểm khó khăn này. Nếu bạn mất một vài cuốn sách trong quá trình đó, thì hãy cứ để chuyện đó xảy ra. Thà cho mượn và bị mất còn hơn không bao giờ cho mượn.

Và nhân tiện, hãy cho phép các học sinh gập mép trang sách của bạn lại để đánh dấu. Lạc mất chỗ đang đọc và phải chờ thêm một giây nghẹt thở để quay trở lại câu chuyện dang dở? Đó mới là tội ác thực sự.

À mà này, bây giờ tôi đã có máy điều hòa tổng trong nhà, nhưng tôi nhớ những đêm cuộn tròn cùng mẹ và chị trong phòng cha mẹ dưới chiếc máy điều hòa cũ kỹ khổng lồ. Tôi nhớ về cuộc phiêu lưu khi là Nancy Drew. Tôi nhớ mình đã đi lạc trong thế giới tưởng tượng, nhớ lần đầu tiên tìm thấy chính mình trong một bài thơ.

Tôi không nhớ quá nhiều, vì luôn có một cuốn sách tuyệt vời đang chờ tôi trên kệ. Mẹ đã nuôi dưỡng tôi đúng cách. Bà đã nuôi dưỡng nên một người đọc sách.

Theo Jen Kleinknecht, “The Do’s and Don’ts of Raising Readers”

Bản quyền mọi bài viết và bài dịch trên trang thuộc sở hữu của Apicot Bookshop, vui lòng ghi nguồn khi trích dẫn.