Vì sao chúng ta đọc?

“Sách là trái tim chỉ đập nơi lồng ngực kẻ khác,” Rebecca Solnit viết trong dòng suy tưởng tuyệt vời của bà về lý do chúng ta đọc. Một thế kỷ trước, Kafka từng khẳng định trong một bức thư đáng nhớ gửi người bạn thời thơ ấu của mình rằng “mỗi cuốn sách phải là chiếc rìu phá vỡ biển băng bên trong chúng ta.” Quả thực, câu hỏi về ý nghĩa của sách đối với tâm hồn và tinh thần con người đã trải dài từ những suy tư cổ xưa cho tới những lý thuyết hiện đại về các chức năng tâm lý của việc đọc. Nhưng hiếm ai có khả năng diễn tả sự mê hoặc của văn chương một cách súc tích và đẹp đẽ hơn C. S. Lewis (1898–1963), một nhà văn rất chú trọng đến tính xác thực của ngôn từ.

Trong cuốn sách An Experiment in Criticism xuất bản năm 1961, ông xem xét sức mạnh to lớn của văn chương trong việc mở rộng thế giới nội tâm của mỗi chúng ta:

“Những người trong chúng ta đã là những độc giả thực thụ suốt đời hiếm khi nhận biết trọn vẹn sự mở rộng lớn lao bản thể chính mình mà chúng ta nợ các tác giả. Ta nhận thấy điều này rõ nhất khi trò chuyện với một người bạn không yêu thích văn chương. Họ có thể rất đỗi tốt bụng và khôn ngoan, nhưng họ cư ngụ trong một thế giới nhỏ hẹp. Ở nơi đó, chúng ta sẽ bị ngạt thở. Người nào dễ dàng cảm thấy hài lòng khi chỉ là chính mình, và do đó ít là chính mình hơn, là người bị giam cầm. Đôi mắt của tôi là không đủ đối với tôi, tôi còn nhìn thế giới thông qua đôi mắt của người khác. Thực tại, dù có được nhìn qua đôi mắt của biết bao người, vẫn cứ là không đủ. Tôi sẽ nhìn qua những gì người khác sáng tạo nên. Dẫu qua đôi mắt của toàn thể nhân loại cũng không đủ. Tôi tiếc rằng loài vật không thể viết sách. Tôi rất vui lòng được học cách nhìn muôn mặt sự vật qua đôi mắt của một con chuột hoặc một con ong; và càng vui hơn nếu tôi tri nhận được thế giới mùi hương tràn đầy thông tin và cảm xúc mà hệ thần kinh khứu giác mang lại cho một con chó.”

C. S. Lewis lập luận rằng, trong khi mở rộng thực tại cá nhân, những cuốn sách vĩ đại cũng có thể chứa đựng và vỗ về những cảm xúc nặng nề nhất của chúng ta:

“Trải nghiệm văn chương chữa lành vết thương, mà không làm suy yếu đặc quyền của tính cá nhân. Có những cảm xúc tập thể giúp chữa lành vết thương, nhưng chúng phá hủy đặc quyền ấy. Đắm mình trong chúng, những cái tôi riêng biệt của ta được hòa vào nhau và ta chìm ngược trở lại trạng thái không có tính cá nhân. Nhưng khi đọc các tuyệt tác văn chương, tôi trở thành một ngàn người khác nhau và vẫn là chính bản thân mình. Như bầu trời đêm trong những vần thơ Hy Lạp, tôi nhìn cuộc đời bằng hàng triệu đôi mắt, nhưng kẻ đang nhìn vẫn là tôi. Ngay tại đây, trong thờ phụng, trong tình yêu, trong nghĩa cử đạo đức, và trong sự lĩnh hội, tôi vượt qua chính mình; và không khi nào tôi là chính mình hơn khi tôi làm điều đó.”

Theo Maria Popova, “C. S. Lewis on Why We Read”

Bản quyền mọi bài viết và bài dịch trên trang thuộc sở hữu của Apicot Bookshop, vui lòng ghi nguồn khi trích dẫn.